Scholen in de onderwijsregio Zaanstreek-Waterland lopen in kwetsbare wijken als Poelenburg in Zaandam tegen grote uitdagingen aan. Volgens programmamanager Jacqueline Sweerts vraagt die situatie om een brede aanpak die verder gaat dan alleen onderwijsbeleid.
Jacqueline Sweerts.
“In Zaanstreek-Waterland kennen we dezelfde problematiek als in de G5-steden”, zegt Jacqueline Sweerts. Genoemde wijken kennen een stapeling van sociale vraagstukken: armoede, onveiligheid, gezondheidsproblemen en onderwijsachterstanden. Dit maakt het voor scholen extra moeilijk om voldoende leraren te vinden én te behouden. “Het tekort aan leraren stijgt juist in die gebieden waar leerlingen de beste leraren nodig hebben.”
Complexe problematiek in kwetsbare wijken
Volgens haar staat het lerarentekort dus niet op zichzelf. Daarom wordt er in Zaanstreek-Waterland bewust gezocht naar samenwerking met partners buiten het onderwijs. Zo lopen er initiatieven rond verlengde schooldagen, preventieve gezinsondersteuning en nauwere samenwerking met jeugdhulp. Op een verlengde schooldag krijgen leerlingen extra ondersteuning, bijvoorbeeld bij taal en rekenen. Tegelijkertijd hoopt men zo ook de druk op leraren beter te spreiden. Er wordt extra geïnvesteerd in voor- en vroegschoolse educatie, zodat ze vroegtijdig achterstanden signaleren en preventief werken aan gerichte interventies.
“We proberen niet alleen iets te doen aan het lerarentekort, maar werken ook samen met Pact Zaandam-Oost (vanuit de NPLV-aanpak) om te kijken hoe we armoedebeleid kunnen versterken en het gevoel van veiligheid kunnen vergroten.”
Behouden en versterken van leraren
Naast het aantrekken van nieuwe leraren richt de regio zich sterk op het behouden en verder ontwikkelen van de mensen die al voor de klas staan. Een van de ideeën is om ervaren leraren intensiever te betrekken bij het begeleiden van starters. Jacqueline Sweerts: “Hoe kunnen we leraren die al vakbekwaam zijn verder ontwikkelen tot expert, zodat zij starters kunnen opleiden op scholen waar de tekorten het hoogst zijn? We onderzoeken ook hoe we het werk zo kunnen organiseren dat leraren zich vooral kunnen richten op hun kerntaak: goed onderwijs geven.”
Zij-instroom als belangrijke knop
Een belangrijke strategie is het aantrekken van zij-instromers. Ze ziet daar veel potentie, maar benadrukt dat het ook investeringen vraagt. Daarom wordt sterk ingezet op een ‘zachte landing’ voor deze nieuwe leraren. Dat betekent bijvoorbeeld dubbele bezetting in de klas, een mentor en een coach in de eerste periode. “Die begeleiding is cruciaal. Als je wilt dat zij-instromers blijven, moet je ze echt goed ondersteunen.”
Minder geld dan de grote steden
Een belangrijk knelpunt is volgens Jacqueline Sweerts dat regio’s zoals Zaanstreek-Waterland vaak minder financiële middelen krijgen dan de grootste steden, terwijl de problematiek in sommige gebieden, zoals Poelenburg maar ook Peldersveld, vergelijkbaar is. Volgens haar zou beleid meer moeten kijken naar de daadwerkelijke problematiek in een gebied, in plaats van alleen naar de status van een stad. “Wij faciliteren in deze gebieden de scholen ook om beleid te creëren en uit te voeren dat past bij de kenmerken van de wijk en de leerlingen. Dit kan gezamenlijk met Pact. Zo zijn we niet alleen zaken aan het inzetten, maar werken we ook aan de voorwaarden om er een succes van te maken. Hiermee ondersteunen we directeuren om een goede werkgever te zijn voor hun personeel.”
Boodschap voor andere regio’s
De belangrijkste les die Jacqueline Sweerts wil meegeven aan andere onderwijsregio’s is dat het lerarentekort vaak niet alleen een onderwijsprobleem is. “Als je echt verschil wilt maken in deze wijken, moet je samenwerken met partners op andere domeinen - jeugd, armoede, veiligheid, wonen. Alleen dan kunnen die kinderen het onderwijs krijgen dat ze verdienen.”
Volgens haar ligt daar uiteindelijk ook de sleutel tot het verminderen van het lerarentekort: betere omstandigheden voor leraren én leerlingen, juist in de wijken waar de uitdagingen het grootst zijn.